Wat is lepra?

Wat is lepra? - De gevolgen - Sociale gevolgen - Voorkomen - Behandeling

Jaarlijks worden er nog altijd meer dan 500.000 nieuwe leprapatiënten gevonden. Zonder de juiste medische voorzieningen lopen zij kans op ernstige verminkingen. Als gevolg daarvan worden veel mensen genegeerd of zelfs verstoten.
In veel derde wereldlanden is lepra nog altijd een probleem voor de volksgezondheid. Zolang de keten van besmetting nog niet is doorbroken blijft het bestrijden van deze eeuwenoude ziekte van groot belang.

Wat is lepra? Lepra wordt veroorzaakt door de leprabacterie. De leprabacterie is een organisme dat zich slechts eens in de twee weken deelt. Mede hierdoor kunnen er jaren voorbij gaan zonder dat een patiënt het vermoeden krijgt dat er iets mis is.
Een nare eigenschap van de leprabacterie is dat hij zich graag ophoudt in zenuwweefsel dat daardoor beschadigd kan raken. Wanneer behandeling uit blijft kan dit ernstige gevolgen hebben. Daarom is het belangrijk dat de symptomen snel herkend worden.

De gevolgen: Als leprapatiënten niet tijdig behandeld worden treedt zenuwbeschadiging op. Daardoor ontstaan gevoelloosheid en uitval van spieren. Dit kan uiteindelijk leiden tot de gevreesde verminkingen waar lepra zo bekend om is.
Na besmetting en een lange incubatietijd begint de leprabacterie de zenuwen te beschadigen. Daardoor ontstaat gevoelloosheid, waardoor iemand het niet meer voelt als hij zich brand of wondjes oploopt. Die verwondingen raken al gauw geïnfecteerd.
Door de gevoelloosheid krijgen die infecties vaak niet de juiste medische aandacht, waardoor de toestand verslechtert. Op termijn kunnen hierdoor de gevreesde klauwhanden of stompvoeten ontstaan.
Ook de spiertjes die voor het knipperen van de ogen moeten zorgen kunnen verzwakt raken. Hierdoor wordt het oog niet voldoende bevochtigd waardoor stof en ander vuil vrij spel krijgt. Patiënten kunnen hierdoor blind raken.

Sociale gevolgen: Lepra komt vooral voor onder de armste bevolkingsgroepen in ontwikkelingslanden. Veel (ex-)patiënten leven onder de armoede grens. Vaak komen zij door hun misvormingen of andere handicaps zonder werk te zitten. Daarnaast worden zij, uit angst, door hun omgeving vaak vermeden of zelfs verstoten. In veel gevallen blijft er dan niets anders over dan de bedelstaf.
Als leprapatiënten tijdig met hun behandeling beginnen kunnen ze volledig genezen. Ze houden er dan geen zichtbare gevolgen aan over. Toch heersen er veel vooroordelen. Vaak wordt gedacht dat lepra een straf van God is. Leprapatiënten zouden zich dus hebben misdragen, waardoor ze maar het beste gemeden kunnen worden.
Hoewel de wet het verbiedt, komt het veel voor dat leprapatiënten geen toegang meer krijgen tot school of werk. Een huwelijk met een (ex-) leprapatiënt wordt meestal niet snel geaccepteerd.
Uit angst om in een sociaal isolement terecht te komen durven (ex-) leprapatiënten vaak met niemand over hun ziekte te praten. Soms reikt die angst zo ver dat ze zelfs niet eens naar de gezondheidspost durven en zich niet meer laten behandelen. Daardoor wordt hun toestand natuurlijk van kwaad tot erger.

Voorkomen: Ooit kwam lepra ook voor in Nederland, maar de ziekte is hier sinds de middeleeuwen geheel verdwenen. Nu komt lepra voornamelijk voor in ontwikkelingslanden in Azië, Afrika en Latijns-Amerika. De ziekte wordt niet veroorzaakt door armoede, maar de leprabacterie gedijt het best in gebieden waar armoede heerst.
Helaas, lepra is met de middelen die ons nu ter beschikking staan niet uit te roeien. Ondanks intensieve opsporingscampagnes door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) neemt het aantal nieuwe patiënten dat jaarlijks wordt gevonden in de meeste landen niet of nauwelijks af.

Behandeling: Sinds 1982 wordt er gebruik gemaakt van een `cocktail´ van antibiotica. Gedurende deze Multiple Drug Therapy (MDT) moeten de patiënten maandelijks een zeer krachtig antibioticum moeten slikken en dagelijks 1 of 2 andere pillen.
MDT werkt zeer effectief. Na enkele dagen zijn patiënten al niet meer besmettelijk. Levenslang slikken is niet meer nodig. Afhankelijk van het soort lepra duurt de behandeling zes of twaalf maanden.
In dunbevolkte gebieden zijn gezondheidsposten vaak moeilijk bereikbaar. Soms zijn mensen dagen onderweg om er te komen. Maar weinig patiënten nemen, bij de eerste klachten, de moeite om zo'n lange tocht te ondernemen. Bovendien is het denken over ziekte en gezondheid in ontwikkelingslanden anders dan dat van ons. Als iemand ziek wordt, komt het bezoeken van een officiële gezondheidspost vaak pas aan de orde als de traditionele geneeswijzen gefaald hebben. Vooral bij lepra is dat gevaarlijk omdat uitstel van behandeling het risico van verminkingen vergroot. De ziekte wordt niet veroorzaakt door armoede maar gedijt het beste in gebieden waar armoede heerst.